مصرف سوخت به ازای هر تن ماده معدنی؛ روش محاسبه و راهکارهای کاهش آن
مصرف سوخت یکی از هزینههای مهم در عملیات معادن روباز است. دامپتراکها و سایر ماشینآلات معدنی روزانه حجم زیادی گازوئیل مصرف میکنند، اما مقدار سوخت مصرفشده بهتنهایی نشاندهنده بهرهوری ناوگان نیست.
ممکن است مصرف گازوئیل یک معدن کاهش پیدا کند، اما همزمان میزان حمل مواد معدنی نیز کمتر شده باشد. به همین دلیل، مدیران معدن برای ارزیابی دقیقتر عملکرد ناوگان از شاخص مصرف سوخت به ازای تن (Fuel per Ton) استفاده میکنند.
این شاخص نشان میدهد برای حمل هر تن ماده معدنی چه مقدار سوخت مصرف شده و چگونه میتوان هزینههای حمل را بهتر مدیریت کرد.
مصرف سوخت به ازای تن در معدن چیست؟
مصرف سوخت به ازای تن، مقدار گازوئیل مصرفشده برای جابهجایی هر تن ماده معدنی در یک بازه مشخص است.
این شاخص معمولاً با واحد لیتر بر تن بیان میشود و به مدیران کمک میکند مصرف سوخت را در کنار میزان تولید و حمل بررسی کنند.
برای مثال، اگر دامپتراکهای یک معدن برای جابهجایی ۱۰ هزار تن ماده معدنی، ۵ هزار لیتر گازوئیل مصرف کنند، متوسط مصرف سوخت برابر با ۰٫۵ لیتر به ازای هر تن خواهد بود.
این عدد بهتنهایی خوب یا بد نیست. برای ارزیابی آن باید شرایط مسیر، ظرفیت ماشینآلات و نوع عملیات را نیز در نظر گرفت.
چه عواملی مصرف سوخت ماشینآلات معدنی را افزایش میدهند؟
مصرف سوخت دامپتراکها به شرایط فنی ماشین و نحوه اجرای عملیات بستگی دارد. مهمترین عوامل عبارتاند از:
- فاصله حمل: هرچه مسیر میان شاول و محل تخلیه طولانیتر باشد، معمولاً سوخت بیشتری مصرف میشود.
- شیب و وضعیت جاده: مسیرهای سربالایی، ناهموار یا دارای مقاومت غلتشی بالا میتوانند مصرف سوخت را افزایش دهند.
- زمان انتظار: روشنماندن موتور دامپتراک در صف بارگیری یا تخلیه باعث مصرف سوخت بدون جابهجایی ماده میشود.
- وزن محموله: بارگیری کمتر از ظرفیت هدف ممکن است تعداد سفرها را افزایش دهد. اضافهبار نیز میتواند فشار بیشتری به ماشین وارد کند.
- وضعیت فنی تجهیزات: مشکلات موتور، فشار نامناسب تایر و نگهداری نامناسب میتوانند مصرف انرژی را افزایش دهند.
- نحوه رانندگی: شتابگیری و ترمزگیری غیرضروری و استفاده نامناسب از حالتهای کاری ماشین ممکن است مصرف سوخت را بیشتر کند.
برای تحلیل دقیق، باید ماشینآلاتی با شرایط کاری مشابه مقایسه شوند.
راهکارهای کاهش مصرف سوخت در معادن روباز
بهینهسازی مسیرهای حمل
بهبود جادههای معدنی و انتخاب مسیرهای مناسب میتواند به کاهش مصرف انرژی کمک کند.
کاهش ناهمواریها، نگهداری سطح جاده و مدیریت شیب مسیر از اقداماتی هستند که علاوه بر کنترل مصرف سوخت، میتوانند عملکرد ناوگان را بهبود دهند.
کاهش زمان انتظار دامپتراکها
یکی از منابع مصرف غیرضروری سوخت، توقف ماشینآلات با موتور روشن است.
اگر تعداد زیادی دامپتراک همزمان به یک شاول اختصاص داده شوند، ممکن است صف طولانی تشکیل شود.
بهینهسازی تخصیص ماشینآلات و مدیریت زمان چرخه حمل (Cycle Time) میتواند به کاهش این توقفها کمک کند.
مدیریت وزن محموله
حمل بار کمتر از ظرفیت هدف ممکن است تعداد سفرهای لازم برای انتقال مواد را افزایش دهد.
از طرف دیگر، اضافهبار میتواند به تجهیزات آسیب وارد کند.
استفاده از اطلاعات دقیق توزین و رعایت ظرفیت مجاز ماشینآلات به مدیریت بهتر عملیات حمل کمک میکند.
نگهداری منظم ماشینآلات
بررسی وضعیت موتور، تایرها، سیستم انتقال قدرت و سایر اجزای فنی میتواند از افزایش مصرف ناشی از مشکلات تجهیزات جلوگیری کند.
همچنین آموزش رانندگان و بررسی رفتار ماشینآلات در شرایط مختلف، نقش مهمی در مدیریت مصرف سوخت دارد.
چگونه مصرف سوخت ناوگان معدن را اندازهگیری کنیم؟
برای محاسبه دقیق مصرف سوخت به ازای تن، دو اطلاعات اصلی لازم است: مقدار سوخت مصرفشده و تناژ حملشده در یک بازه یکسان.
دادههای سوخت میتوانند از سامانههای پایش سوخت یا اطلاعات معتبر مصرف ماشینآلات دریافت شوند. تناژ نیز از باسکول یا سیستمهای اندازهگیری بار به دست میآید.
نکته مهم این است که سوخت تحویلشده هنگام سوختگیری، الزاماً برابر با سوخت مصرفشده در همان شیفت نیست. بنابراین، موجودی مخزن و زمان ثبت اطلاعات نیز باید در محاسبات در نظر گرفته شوند.
برای بررسی دقیقتر مصرف سوخت، بهتر است اطلاعات زیر نیز ثبت شوند:
- شناسه و نوع ماشینآلات
- مقدار سوخت مصرفشده
- تناژ و تعداد سفرهای انجامشده
- مسیر و فاصله حمل
- زمان کارکرد و توقف ماشینآلات
- شیفت کاری و شرایط عملیات
با ترکیب این اطلاعات میتوان مشخص کرد کدام ماشینآلات یا مسیرها مصرف بیشتری دارند و علت اختلاف چیست.
نقش سامانه مدیریت سوخت در کاهش هزینههای معدن
در معادنی که تعداد زیادی دامپتراک و ماشینآلات سنگین فعالیت دارند، ثبت و بررسی دستی اطلاعات سوخت دشوار است.
سامانههای مدیریت سوخت با ثبت و یکپارچهسازی اطلاعات، به مدیران کمک میکنند میزان مصرف، سوختگیری و مغایرتهای احتمالی را بهتر بررسی کنند.
سامانه مدیریت سوخت بیستون کویر با هدف مدیریت و پایش اطلاعات سوخت ماشینآلات معدنی ارائه شده است.
همچنین ارتباط اطلاعات سوخت با دادههای دیسپچینگ و توزین میتواند به تحلیل دقیقتر مصرف انرژی کمک کند.
برای مثال، با بررسی دادههای سامانه دیسپچینگ بیسمارت میتوان وضعیت مأموریتها، زمان انتظار و عملکرد چرخه حمل را در کنار مصرف سوخت ارزیابی کرد.
به این ترتیب، مدیران علاوه بر مشاهده مقدار سوخت مصرفشده، میتوانند عوامل عملیاتی مؤثر بر آن را نیز شناسایی کنند.
کاهش مصرف سوخت چه تأثیری بر هزینههای معدن دارد؟
حتی کاهش محدود مصرف سوخت به ازای تن، در عملیات با حجم حمل بالا میتواند از نظر اقتصادی اهمیت داشته باشد.
برای مثال، اگر مصرف سوخت یک ناوگان از ۰٫۵ به ۰٫۴۷۵ لیتر به ازای تن کاهش پیدا کند، میزان مصرف به ازای هر تن پنج درصد کمتر شده است.
در یک دوره با حمل ۲۴ هزار تن ماده معدنی، این تغییر معادل ۶۰۰ لیتر مصرف سوخت کمتر خواهد بود.
این مثال فرضی است و میزان صرفهجویی واقعی به شرایط معدن، قیمت سوخت و هزینه اجرای اقدامات اصلاحی بستگی دارد.
سوالات متداول
مصرف سوخت استاندارد دامپتراک به ازای هر تن چقدر است؟
عدد ثابتی وجود ندارد. مصرف سوخت به ظرفیت دامپتراک، فاصله حمل، شیب مسیر، وزن محموله و شرایط فنی ماشین بستگی دارد.
آیا کاهش زمان چرخه حمل باعث کاهش مصرف سوخت میشود؟
کاهش توقفهای غیرضروری و بهبود مدیریت چرخه حمل میتواند مصرف سوخت را کاهش دهد. البته افزایش سرعت یا استفاده از مسیر نامناسب الزاماً نتیجه بهتری ایجاد نمیکند.
سامانه مدیریت سوخت چه کمکی به معدن میکند؟
این سامانه به ثبت، کنترل و تحلیل اطلاعات سوخت کمک میکند. در صورت اتصال به دادههای معتبر حمل و توزین، امکان بررسی مصرف سوخت به ازای تن نیز فراهم میشود.
جمعبندی
مصرف سوخت به ازای هر تن ماده معدنی یکی از شاخصهای کاربردی برای بررسی بهرهوری ناوگان حمل است.
مدیریت مسیرهای حمل، کاهش زمان انتظار، کنترل وزن محموله و نگهداری مناسب ماشینآلات از مهمترین راهکارهای کنترل مصرف سوخت هستند.
استفاده از اطلاعات دقیق و سامانههای مدیریت سوخت نیز به مدیران کمک میکند عوامل افزایش مصرف را شناسایی کرده و تصمیمهای عملیاتی مناسبتری بگیرند.
برای بررسی راهکارهای مدیریت و پایش مصرف سوخت ماشینآلات معدنی، با کارشناسان بیستون کویر یزد در ارتباط باشید.


